O czym jest ten kurs: gdy nastroje dziecka Cię niepokoją

Scena z życia

Wtorek, kwadrans po dwudziestej drugiej. Aldona słyszy, jak szesnastoletnia Kalina trzaska drzwiami. Godzinę wcześniej córka śmiała się przy kolacji, potem dostała wiadomość od przyjaciółki i wszystko się zmieniło. Krzyk, płacz, słowa „nikt mnie nie chce”. Rano Kalina wstaje, jakby nic się nie stało. Aldona wpisuje w telefon: „huśtawki nastroju u nastolatka, borderline czy choroba dwubiegunowa”. Wyników jest tyle, że po pół godzinie boi się bardziej niż przedtem.

W innym mieście Roman, który od kilku lat sam mieszka z dwudziestoletnim Teodorem, zauważa, że syn od tygodnia prawie nie śpi. W nocy przestawia meble, pisze plan „firmy, która zmieni branżę”, mówi szybko i przeskakuje z tematu na temat. Wcześniej, zimą, przez wiele tygodni nie wychodził z pokoju. Roman nie wie, czy to jeszcze charakter syna, czy już coś, z czym trzeba iść do lekarza.

Oboje mają to samo pytanie: co się dzieje z moim dzieckiem i co mam teraz zrobić?

Co się dzieje

Jeśli tu jesteś, prawdopodobnie niepokoją Cię nastroje Twojego dziecka. Może lekarz albo psycholog powiedział już słowo „borderline” albo „ChAD”, czyli choroba afektywna dwubiegunowa. Może to słowa, które dziecko znalazło samo w internecie. A może na razie masz tylko poczucie, że coś jest nie tak.

Borderline i ChAD to dwie różne trudności, które z zewnątrz potrafią wyglądać podobnie: gwałtowne zmiany nastroju, kryzysy, kłótnie, okresy smutku i okresy „za dużo wszystkiego”. W tym kursie pokażemy Ci prostym językiem, czym się różnią, jak to wygląda w domu i jak wspierać dziecko w obu sytuacjach. Mówimy o nastolatkach i o dorosłych dzieciach, bo obie te trudności często ujawniają się właśnie między nastoletnimi latami a wczesną dorosłością.

Najważniejsze zastrzeżenie: nie diagnozuj sam

Tylko specjalista może postawić diagnozę. Nie próbuj diagnozować dziecka, siebie ani nikogo innego na podstawie tego kursu, artykułów czy filmów. Rozpoznanie stawia psychiatra, zwykle po kilku spotkaniach i dłuższej obserwacji, a przy borderline także po ocenie psychologa i psychoterapeuty. Twoja rola jest inna i bardzo ważna: obserwujesz, zapisujesz, rozmawiasz z dzieckiem, pomagasz mu dotrzeć do pomocy i wspierasz leczenie.

Ten kurs nie jest terapią ani leczeniem. Nie służy do stawiania diagnozy i nie zastępuje opieki psychiatry ani psychoterapeuty, którzy znają Twoje dziecko. Daje wiedzę, gotowe słowa i plan działania.

Jak zbudowany jest kurs

Kurs ma czternaście modułów po cztery lekcje. Najpierw wyjaśniamy, czym są ChAD i borderline i jak je od siebie odróżnić. Potem opisujemy, jak w domu wyglądają mania, hipomania i depresja, a jak reakcje typowe dla borderline. Osobny moduł dotyczy huśtawek nastroju u nastolatka i tego, co w okresie dojrzewania jest normalne. Dalej są sytuacje, w których diagnozy się mieszają, alkohol i substancje, samookaleczenia i kryzys, droga do diagnozy, leczenie, rozmowa w trudnych chwilach, dorosłe dziecko, rodzeństwo i rodzina, a na końcu Ty i Twoje siły.

Każda lekcja zaczyna się sceną z życia, wyjaśnia, co może się dziać, proponuje konkretne kroki i gotowe zdania, a kończy się jednym małym zadaniem. Do kursu dołączyliśmy dziesięć materiałów do druku.

Co możesz zrobić już teraz

• Sprawdź, czy nie dzieje się coś pilnego. Jeśli dziecko mówi o śmierci albo o tym, że nie chce żyć, jeśli się okalecza, jeśli od kilku nocy prawie nie śpi, jeśli słyszy lub widzi rzeczy, których nie ma, albo jeśli ktoś jest w niebezpieczeństwie, potrzebna jest pomoc tego samego dnia, nawet gdy pojawia się tylko jeden z tych sygnałów: izba przyjęć szpitala psychiatrycznego albo 112. Dokładnie opisujemy to w modułach trzecim i ósmym.
• Nie dźwigaj tego w pojedynkę. Opowiedz drugiemu rodzicowi albo komuś zaufanemu, co widzisz i czego się boisz.
• Zacznij zapisywać. Daty, sen, nastrój, co się wydarzyło przed zmianą. Te notatki bardzo pomogą lekarzowi.
• Nie musisz wiedzieć, „co to jest”, żeby szukać pomocy. Do psychiatry, także dziecięcego, na NFZ nie potrzeba skierowania.

Nie jesteś sam

Jeśli czujesz, że to Ty potrzebujesz pomocy, bo jesteś zmęczony, przestraszony albo bezradny, to nie jest słabość. Poproś o wsparcie: bliską osobę, psychologa albo telefon dla dorosłych w kryzysie, 116 123 lub 800 70 2222. Wielu rodziców przeszło tę drogę przed Tobą i wiele rodzin nauczyło się dobrze żyć z diagnozą dziecka.

Gotowe zdania

Do siebie:

• „Nie muszę dziś wiedzieć, czy to borderline, czy ChAD. Muszę wiedzieć, co zrobię jutro.”

Do drugiego rodzica:

• „Martwię się nastrojami Kaliny. Chcę, żebyśmy usiedli we dwoje i spisali, co widzimy, zanim pójdziemy do lekarza.”

Do dorosłego dziecka:

• „Widzę, że ostatnio jest Ci bardzo różnie. Nie oceniam Cię. Jestem obok i chcę pomóc znaleźć kogoś, kto się na tym zna.”

Zadanie na dziś

Weź kartkę i zapisz trzy rzeczy: co dokładnie Cię niepokoi w nastroju lub zachowaniu dziecka, od kiedy to zauważasz i z kim z dorosłych porozmawiasz o tym w tym tygodniu. Nie oceniaj tego, co piszesz. To Twój pierwszy krok do spokojnej obserwacji.