Wywiad z pacjentem i z informatorem

Dlaczego wywiad przed narzędziem

Najwięcej informacji daje nie wynik przesiewu, tylko dobrze zebrany wywiad — i to zebrany z dwóch źródeł. Pacjent z wczesnym procesem otępiennym często minimalizuje trudności lub ich nie zauważa; pacjent z depresją zwykle je wyolbrzymia. Rozbieżność między relacją pacjenta a relacją bliskiej osoby jest w tym miejscu jedną z najbardziej użytecznych danych diagnostycznych.

Zasada praktyczna: skargi zgłaszane przez pacjenta, którego bliscy nie widzą problemu, częściej wiążą się z nastrojem i lękiem. Skargi zgłaszane przez rodzinę, których pacjent nie potwierdza, częściej wiążą się z procesem neurozwyrodnieniowym.

Pytaj o sytuacje, nie o oceny

Pytanie „jak pan ocenia swoją pamięć w skali 1–10" nie daje niczego. Pytamy o konkretne zdarzenia z ostatniego miesiąca:

• Czy zdarzyło się zgubić drogę w znanym miejscu albo pomylić kierunek jazdy?
• Czy ktoś przejął obsługę leków, rachunków, dokumentów, bankowości?
• Czy zdarza się powtarzać to samo pytanie w krótkim odstępie?
• Czy były pozostawione włączone urządzenia, przypalone jedzenie?
• Czy pacjent nadal gotuje potrawy wieloetapowe, prowadzi auto, robi zakupy z listą?
• Czy zmienił się sposób mówienia — trudność z doborem słów, omówienia zamiast nazw?

Trzy wymiary porządkujące

• Początek — nagły czy stopniowy, czy da się wskazać moment.
• Przebieg — postępujący, falujący (z wyraźnie lepszymi i gorszymi dniami), stabilny, skokowy.
• Wpływ na samodzielność — czy trudności zmieniły to, co pacjent robi sam.

Te trzy wymiary porządkują dalsze postępowanie mocniej niż jakikolwiek wynik punktowy. Zmiana samodzielności jest granicą, która oddziela łagodne zaburzenie poznawcze od otępienia.

Informator — jak go użyć

Rozmawiaj z informatorem osobno, za wiedzą i zgodą pacjenta. Pytaj o te same sytuacje i dodatkowo o zmiany osobowości, wycofanie, drażliwość, zaniedbanie higieny, zachowania nietypowe. Istnieją ustandaryzowane kwestionariusze dla informatora oceniające zmianę względem stanu sprzed lat — ich stosowanie porządkuje wywiad, ale nie zastępuje rozmowy.

Przyczyny odwracalne — nie pomijaj

Leki o działaniu antycholinergicznym i nasenne, niedobory (w tym witaminy B12), choroby tarczycy, zaburzenia snu z bezdechem, alkohol, depresja, niedosłuch. Ich wykluczenie należy do lekarza — ale to psycholog często pierwszy je sygnalizuje.