Podstawy prawne badań psychologicznych kierowców

Akt podstawowy

Zasadniczym aktem jest ustawa z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Określa ona, kto podlega badaniu psychologicznemu w zakresie psychologii transportu, kto może je wykonywać, jaka jest forma rozstrzygnięcia i jak przebiega tryb odwoławczy. Szczegóły — zakres badania, metody, wzory dokumentów, sposób prowadzenia dokumentacji — reguluje rozporządzenie wykonawcze Ministra Zdrowia. Osobne przepisy dotyczą kierowców wykonujących transport drogowy oraz badań profilaktycznych w medycynie pracy; w praktyce pracownie działają na styku tych porządków.

Kto może wykonywać badania

Uprawniony psycholog to osoba, która łącznie:

• posiada tytuł zawodowy magistra psychologii,
• ukończyła studia podyplomowe z zakresu psychologii transportu prowadzone przez uczelnię z odpowiednimi uprawnieniami,
• została wpisana do ewidencji psychologów uprawnionych do wykonywania badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu, prowadzonej przez marszałka województwa.

Sama pracownia podlega odrębnemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców prowadzących pracownię psychologiczną. Marszałek sprawuje nadzór, może przeprowadzać kontrole i — w razie stwierdzenia uchybień — skreślić psychologa z ewidencji albo pracownię z rejestru.

Trzy dokumenty, trzy różne skutki

• Orzeczenie psychologiczne — stwierdza istnienie albo brak przeciwwskazań psychologicznych. Ma charakter rozstrzygnięcia i przysługuje od niego odwołanie.
• Opinia — odpowiedź na pytanie postawione przez organ; w tym obszarze rzadka.
• Zaświadczenie — potwierdzenie faktu, np. odbycia badania.

To jedyny obszar praktyki psychologicznej w Polsce, w którym psycholog wydaje rozstrzygnięcie o skutkach administracyjnych dla obywatela. Stąd formalizm procedury: określone wzory, terminy, rejestry i archiwizacja.

Konsekwencje działania bez wpisu

Badanie wykonane przez osobę nieujętą w ewidencji albo w pracowni nieujętej w rejestrze nie wywołuje skutków prawnych — orzeczenie jest bezskuteczne, a badany musi powtórzyć badanie. Po stronie psychologa pojawia się odpowiedzialność zawodowa i ryzyko roszczeń.

Praktyczna wskazówka na start

Przed pierwszym badaniem sprawdź trzy rzeczy: aktualność własnego wpisu, aktualność wpisu pracowni oraz aktualne brzmienie rozporządzenia wykonawczego. Ten obszar zmienia się częściej niż większość regulacji dotyczących psychologów, a wzory dokumentów bywają aktualizowane.