Jak pytać — język, kolejność, najczęstsze błędy

Zasada wyjściowa

Pytanie o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka. To jedno z lepiej ugruntowanych ustaleń w literaturze dotyczącej prewencji i stały element wytycznych dotyczących oceny stanu psychicznego. Przekonanie przeciwne jest głównym powodem, dla którego pytanie nie pada.

Kolejność

1. Normalizacja — „W stanie, który pan opisuje, wiele osób ma myśli, że nie chce im się żyć".
2. Myśli bierne — „Czy zdarzało się panu myśleć, że wolałby pan się nie obudzić?".
3. Myśli czynne — „Czy pojawiła się myśl o odebraniu sobie życia?".
4. Przy odpowiedzi twierdzącej — pełna ocena (kolejna lekcja).

Język, którego używamy

Konkretny i bezpośredni: „myśli o odebraniu sobie życia", „myśli samobójcze". Eufemizmy („zrobić sobie coś", „takie myśli") pozwalają pacjentowi odpowiedzieć wymijająco, a nam usłyszeć to, co chcemy usłyszeć.

Nie używamy sformułowań wartościujących: „udana próba", „popełnił samobójstwo" (w rozmowie z pacjentem i w dokumentacji lepiej: „odebrał sobie życie", „próba samobójcza zakończona / niezakończona zgonem").

Pytania, które psują ocenę

• Sugerujące odpowiedź: „Ale przecież nie myśli pan o zrobieniu sobie krzywdy?".
• Podwójne: „Czy ma pan myśli samobójcze albo autoagresywne?".
• Zbyt szybkie przejście do uspokajania: „Ma pan przecież dzieci".

Reakcja na odpowiedź twierdzącą

Najważniejsze jest to, co robi terapeuta w ciągu następnych trzech sekund. Zwolnienie tempa, spokojny ton, zdanie potwierdzające: „Dobrze, że pan to powiedział. Chcę o tym porozmawiać dokładnie". Każde przyspieszenie, zmiana tematu lub odruch pocieszania uczy pacjenta, że o tym nie warto mówić.

Osoby, u których pytamy szczególnie starannie

Po niedawnym wypisie ze szpitala psychiatrycznego, po próbie w przeszłości, w ciężkim epizodzie depresyjnym, przy współistniejącym uzależnieniu, po nagłej stracie, przy przewlekłym bólu i chorobie somatycznej, u osób starszych mieszkających samotnie.