PTSD w ICD-11 — trzy grupy objawów i co z nich wypadło

Zawężenie definicji

ICD-11 opisuje PTSD trzema grupami objawów, wszystkie muszą być obecne:

1. Ponowne przeżywanie w teraźniejszości — nie samo wspomnienie, ale doświadczenie, że zdarzenie dzieje się teraz: intruzje sensoryczne, koszmary, retrospekcje z utratą kontaktu z otoczeniem.
2. Unikanie — myśli i wspomnień lub sytuacji, osób, miejsc przypominających zdarzenie.
3. Utrzymujące się poczucie aktualnego zagrożenia — nadmierna czujność, wzmożona reakcja na bodźce, skanowanie otoczenia.

Do tego: związek czasowy ze zdarzeniem o charakterze skrajnie zagrażającym oraz istotne upośledzenie funkcjonowania.

Co z tego wynika praktycznie

Z definicji wypadły objawy niespecyficzne, które w DSM rozbudowywały kategorię: zaburzenia koncentracji, drażliwość, obniżenie nastroju, poczucie winy. Nie znaczy to, że ich nie ma — znaczy, że nie są wystarczające do rozpoznania. Osoba, która po wypadku źle śpi, jest rozdrażniona i unika samochodu, ale nie doświadcza ponownego przeżywania w teraźniejszości, nie spełnia kryteriów PTSD.

Kluczowa różnica: wspomnienie a intruzja

Wspomnienie jest umiejscowione w przeszłości i ma narrację. Intruzja jest sensoryczna, przychodzi bez woli i jest przeżywana jako dziejąca się. Pytanie różnicujące: „gdy to wraca, czy ma pan poczucie, że to się dzieje teraz, czy że pan o tym myśli?".

Czas trwania

ICD-11 nie stawia sztywnego progu kilku tygodni jako warunku rozpoznania, ale w praktyce pierwsze tygodnie po zdarzeniu to okres, w którym objawy u dużej części osób ustępują samoistnie. Wczesne rozpoznanie i wczesna interwencja ukierunkowana na traumę u wszystkich osób po zdarzeniu nie mają uzasadnienia w danych.

Konsekwencja dla pierwszego kontaktu

W pierwszych tygodniach standardem jest aktywne monitorowanie, wsparcie praktyczne i psychoedukacja, a nie natychmiastowe przetwarzanie. Interwencje jednorazowe typu debriefing nie wykazały korzyści, a w części badań wiązały się z gorszym wynikiem.