Sojusz w trzech składnikach — i który pęka pierwszy

Klasyczne trzy składniki

1. Więź — poczucie, że terapeuta jest po mojej stronie i mnie rozumie.
2. Zgoda co do celów — pracujemy nad tym samym.
3. Zgoda co do zadań — sposób pracy ma dla pacjenta sens.

W praktyce klinicznej najczęściej pęka składnik trzeci, a rozpoznajemy dopiero pęknięcie pierwszego. Pacjent, który nie rozumie, po co wypełnia dziennik myśli, przestaje go wypełniać; potem przestaje o tym mówić; potem zaczyna się spóźniać. Kiedy zauważamy chłód w kontakcie, przyczyna leży kilka tygodni wstecz.

Sojusz jako proces, nie stan

Sojusz nie jest czymś, co się „zbudowało" na trzeciej sesji i trwa. Waha się w obrębie jednej sesji. Dobra praktyka polega na traktowaniu go jak wskaźnika, który sprawdzamy regularnie, a nie jak tła.

Proste narzędzia monitorowania

• Pytanie na koniec sesji: „co dzisiaj było najbardziej użyteczne, a co najmniej?". Wersja druga jest ważniejsza i wymaga wytrwałości, bo pacjenci początkowo odpowiadają grzecznościowo.
• Krótka skala sojuszu wypełniana co kilka sesji — jej wartość polega nie na wyniku, lecz na tym, że legitymizuje mówienie o relacji.
• Pytanie o rozbieżność: „czy jest coś, co robimy, a co nie wydaje się panu sensowne?".

Dlaczego pacjenci nie mówią wprost

Bo terapeuta jest w roli osoby pomagającej, a krytykowanie pomagającego jest społecznie kosztowne; bo część pacjentów ma wzorzec podporządkowania; bo boją się utraty opieki. Milczenie o niezadowoleniu jest normą, nie wyjątkiem — dlatego pytać musi terapeuta.

Wniosek

Najtańszą profilaktyką zerwań jest jawne zaproszenie do niezgody, powtarzane regularnie i przyjmowane bez obrony, gdy w końcu ktoś z niego skorzysta.