Od schematów do trybów — dlaczego tryby są użyteczniejsze

Schemat a tryb

Schemat to trwały wzorzec — przekonania, emocje, wspomnienia i doznania zorganizowane wokół tematu (opuszczenie, wadliwość, podporządkowanie, nieufność). Jest cechą.

Tryb to stan, w którym pacjent jest w danym momencie: aktualnie aktywne emocje, sposób myślenia i zachowania. Jest stanem.

Dlaczego to ma znaczenie praktyczne

Ze schematem nie da się rozmawiać. Z trybem tak — bo tryb jest obecny w gabinecie, ma głos, ma potrzeby i ma coś do powiedzenia. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami osobowości liczba aktywnych schematów bywa tak duża, że lista przestaje cokolwiek organizować; cztery grupy trybów porządkują ten sam materiał w sposób, na którym da się pracować.

Cztery grupy

1. Tryby dziecięce — Wrażliwe Dziecko (lęk, smutek, samotność), Złoszczące się Dziecko, Impulsywne Dziecko, Szczęśliwe Dziecko.
2. Tryby rodzicielskie (dysfunkcjonalne) — Karzący Rodzic (pogarda, kara, wstyd), Wymagający Rodzic (presja, doskonałość).
3. Tryby radzenia sobie — Uległy Poddany, Odłączony Obrońca (odcięcie od emocji), Nadkompensator (wyższość, kontrola, atak).
4. Tryb Zdrowego Dorosłego — cel pracy: część zdolna do opieki nad Wrażliwym Dzieckiem, ograniczania trybów rodzicielskich i podejmowania decyzji.

Rozpoznawanie na sesji

Zwracamy uwagę na trzy sygnały przełączenia: zmiana afektu (nagła, nieproporcjonalna), zmiana głosu i postawy ciała, zmiana treści (od opisu do samokrytyki, od kontaktu do dystansu).

Zasada nadrzędna modelu

Wszystkie tryby mają sens. Tryby radzenia sobie powstały jako rozwiązanie realnego problemu w warunkach, w których dziecko nie miało lepszego wyjścia. Konfrontacja z nimi bez uznania ich funkcji uruchamia opór — i słusznie.

Pierwszy krok pracy

Nazwać tryby wspólnie z pacjentem, jego językiem. Pacjenci często nadają im własne imiona; to nie jest ozdobnik — nazwa własna zwiększa rozpoznawalność trybu poza gabinetem.