Kryteria ICD-11 — hazard, granie i to, co nie ma kategorii

Wspólna struktura

Zarówno zaburzenie hazardowe, jak i zaburzenie związane z graniem opisane są przez trzy elementy, utrzymujące się zwykle przez co najmniej dwanaście miesięcy (przy nasilonym obrazie okres może być krótszy):

1. Zaburzona kontrola nad zachowaniem: początek, częstość, intensywność, czas trwania, kończenie, kontekst.
2. Priorytet nadawany zachowaniu ponad inne zainteresowania i codzienne obowiązki.
3. Kontynuowanie lub eskalacja mimo negatywnych konsekwencji — finansowych, rodzinnych, zawodowych, zdrowotnych.

Do tego: istotne upośledzenie funkcjonowania w ważnych obszarach życia.

Wariant online i offline

ICD-11 rozróżnia oba dla hazardu i dla grania. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: hazard online jest dostępny całą dobę, bez świadków i bez fizycznego kontaktu z pieniędzmi, co zmienia dynamikę i wymaga innych zabezpieczeń.

Czego nie ma w klasyfikacji

Kompulsywne korzystanie z mediów społecznościowych, zakupy, oglądanie pornografii i „uzależnienie od telefonu" nie są odrębnymi kategoriami. Można je opisać jako wzorzec zachowania z negatywnymi konsekwencjami — nie można postawić rozpoznania, którego nie ma.

W dokumentacji zapisujemy więc opis, a nie kategorię: „kompulsywny wzorzec korzystania z serwisów społecznościowych, średnio 6 godzin dziennie, z konsekwencjami dla snu i pracy" — to jest prawdziwe i użyteczne.

Uwaga przy graniu

Częste granie samo w sobie nie jest zaburzeniem. Kryterium rozstrzygającym są konsekwencje i utrata kontroli, nie liczba godzin. Nastolatek grający pięć godzin dziennie, uczący się dobrze, mający kontakty rówieśnicze i sen — nie spełnia kryteriów, choćby rodzicom to przeszkadzało.

Rola przesiewu

Krótkie narzędzia przesiewowe (dla hazardu — Lie/Bet, dłuższe kwestionariusze problemowego hazardu) porządkują rozmowę. Wynik jest wskazaniem do pogłębienia, nie rozpoznaniem.